Kaliningrad - chốt Nga chặn đà Đông tiến của NATO

Với vị trí chiến lược nằm lọt giữa các nước NATO, Kaliningrad được xem như chốt chặn trong trường hợp nổ ra xung đột.

Ngư dân ở Kaliningrad câu cá khi một tàu chiến trong hạm đội biển Baltic của Nga rời cảng. Ảnh: NYTimes

Bảo tàng hàng hải lại Kaliningrad, lãnh thổ hải ngoại của Nga bên bờ biển Baltic, thường nhộn nhịp khách vào mùa hè, nhưng năm nay nó có nguy cơ mất lượng khách lớn từ các nước láng giềng Lithuania và Ba Lan.

"Họ nói rằng họ không thể đến với chúng tôi vì người Ba Lan và Lithuania bị đánh đập trên đường phố Kaliningrad", giám đốc bảo tàng đại dương Svetlana G. Sivkova nói và nhấn mạnh đây là lời đồn đại không có cơ sở.

"Chúng tôi phải giải thích rằng điều đó không đúng sự thật, chúng tôi là những người cởi mở", Sivkova nói thêm.

Kaliningrad, thủ phủ của một tỉnh cùng tên ở cực tây của Nga, từng là trái tim của nước Đông Phổ trước đây. Vùng đất này cũng là nơi người Đức đồn trú suốt 500 năm, trước khi Hồng quân Liên Xô giành quyền làm chủ năm 1945, theo New York Times.

Trong 25 năm đầu sau khi Liên Xô tan rã, Moscow đã nỗ lực để xóa đi hình ảnh của Kaliningrad là nơi đồn trú của các lực lượng vũ trang và đóng cửa với người nước ngoài. Tuy nhiên, gần đây có dấu hiệu cho thấy điều ngược lại, và các chuyên gia quân sự phương Tây cũng như một số chuyên gia khác đang xem vùng Baltic như "đường đứt gãy" chính trong những căng thẳng giữa Đông và Tây.

Một trong những vụ đối đầu nghiêm trọng nhất những năm qua đã xảy ra hồi giữa tháng, tại vị trí cách Kaliningrad khoảng 70 hải lý, khi hai cường kích Su-24 của Nga sà xuống sát tàu khu trục tên lửa dẫn đường Donald Cook của Mỹ. Washington cho rằng máy bay Nga mô phỏng một vụ tấn công và phản ứng mạnh mẽ.

Trong một vụ việc khác hôm 14/4, một máy bay Nga đã chặn một máy bay do thám Mỹ ở cự ly không an toàn trên biển Baltic, CNN đưa tin.

Trong những năm ngay sau khi Liên Xô tan rã, Moscow từng cố gắng hồi sinh Kaliningrad, vốn nằm cách đại lục Nga hơn 320 km, thông qua quảng bá khu vực này như một "Hong Kong phi thuế quan" của Nga. Các nhà máy sản xuất ôtô, thiết bị điện tử và nội thất từ đó phát triển nhanh chóng.

Đến khi chính quyền tỉnh Kaliningrad đàm phán và đi đến thống nhất việc miễn thị thực đi lại với Ba Lan, điểm bán hàng của tập đoàn nội thất Ikea tại thành phố Gdanks ở Ba Lan trở thành điểm đến của đông đảo người Nga.

"Người sống ở Kaliningrad vào các nước châu Âu còn nhiều hơn cả về đại lục Nga", Ilya Shumanov, đại diện tổ chức chống tham nhũng Minh bạch Quốc tế tại Kaliningrad cho biết.

Dù vậy, những năm gần đây, nhiều vũ khí hạng nặng đã được đưa tới Kaliningrad, các nhà phân tích cho biết. Trong số đó có hệ thống tên lửa phòng không tầm xa tiên tiến S-400, các tên lửa đối hạm tầm trung Bastion. Nga cũng từng tổ chức diễn tập tại đây, với sự tham gia của tên lửa đạn đạo tầm ngắn Iskanders, có thể mang đầu đạn hạn nhân.

Tại một phiên điều trần trước quốc hội Mỹ hồi tháng hai, tướng Philip M. Breedlove, tư lệnh NATO, mô tả Kaliningrad là "vùng đất được quân sự hóa rất cao", và một "cứ điểm hoàn chỉnh" có thể đẩy lùi các cuộc tấn công đường không, đường bộ hoặc đường biển.

Nguy cơ xung đột

Sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea và can thiệp quân sự vào Syria, một số người e ngại Nga Moscow có thể can thiệp vào các quốc gia Baltic, gồm Estonia, Latvia và Lithuania, với chính sách bảo vệ những người dân tộc Nga xa tổ quốc. Ba nước này đều từng là các nước cộng hòa trực thuộc Liên Xô cũ, nhưng giờ là thành viên Liên minh châu Âu (EU) và NATO.

Một vụ tấn công nhằm vào các quốc gia này sẽ kích hoạt hiệp ước phòng thủ tập thể của NATO. Dù vậy, bất kỳ nỗ lực nào để bảo vệ các quốc gia đó đều sẽ phải vượt qua Kaliningrad, nằm giữa Ba Lan và Lithuania.

Kaliningrad nằm giữa Ba Lan và Lithuania. Đồ họa: NYTimes

Trong một vài cuộc xung đột mà NATO từng can thiệp, họ luôn cho thấy lực lượng vượt trội, các chuyên gia cho biết. Dù vậy, Kaliningrad sẽ hoàn toàn khác. "Cán cân lực lượng tổng thể rất bất lợi cho NATO", David A. Shlapak, tác giả chính của một nghiên cứu mới đây do tập đoàn quân sự RAND Corporation thực hiện về các nước Baltic, cho biết.

Người Nga ở đây dường như đồng quan điểm với điều này, cho dù họ cho rằng cuộc chiến như vậy khó xảy ra. Tại thị trấn Baltiysk, nơi có hạm đội biển Baltic cùng tiền đồn cực tây của Nga, những ngư dân đứng thành hàng bên kè chắn sóng hầu như chẳng buồn nhìn lên mỗi khi những chiếc tàu hộ tống hiện đại rẽ sóng ra khơi.

Bất kỳ lực lượng NATO nào tấn công Kaliningrad "sẽ bị đánh gãy răng", một người câu cá nói. Người dân Kaliningrad, đang theo dõi các lực lượng NATO tiến ngày một gần hơn về phía biên giới Nga những năm gần đây, nhìn chung ủng hộ việc tăng cường sức mạnh quân sự.

"Nếu anh là hàng xóm của tôi và lại đứng đó với một chiếc rìu, tôi cũng sẽ phải lấy một chiếc rìu", bà Sivkova nói. "Nghe thật ngớ ngẩn, nhưng mọi người nói rằng vũ khí đã được đưa tới gần biên giới Nga, do đó, chúng tôi cũng phải có hành động tương xứng".

Các quốc gia phương Tây ngày càng e ngại về khả năng nổ ra xung đột tại vùng Baltic, khi Tổng thống Putin nhiều lần ra lệnh tập trận quân sự tại khu vực tây bắc Nga. NATO cũng nhiều lần cáo buộc máy bay của Moscow cố ý vi phạm không phận các nước thành viên.

Dù giới chức quân sự và các chuyên gia hai phía cho rằng khó có khả năng xảy ra chiến tranh Nga - NATO, các kế hoạch ứng phó vẫn được triển khai. Thụy Điển và Phần Lan là hai quốc gia trung lập láng giềng với Nga, nhưng nay lại cân nhắc khả năng gia nhập NATO.

Nga, bị cho là yếu thế hơn so với NATO và không thể đối đầu trực diện, có thể sử dụng hai chiến thuật để hạ đối thủ nặng ký hơn, chẳng hạn như "chiến tranh hỗn hợp", tức là kết hợp giữa chiến tranh thông thường và chiến tranh bất quy tắc, chẳng hạn như đánh về mặt truyền thông.

Đối với Kaliningrad, Nga còn có thể sử dụng một phương pháp khác, đó là tận dụng lợi thế địa lý để tập trung ở đây nhiều vũ khí thông thường hiệu quả cao, đủ nguy hiểm để đầy lùi bất kỳ đối thủ nào.

"Chiến tranh hỗn hợp là một trụ cột trong chính sách quân sự Nga", một nghiên cứu mới đây về Kaliningrad của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tại London đánh giá. "Năng lực phòng không và tên lửa dẫn đường là một trụ cột khác".

Ngoài ra Nga còn có hạm đội biển Baltic. Dù số lượng tàu chiến hiện chỉ còn 190 chiếc so với mức 450 trước khi Liên Xô tan rã, tàu ngầm giảm còn hai chiếc so với 42 trước đó, những năm qua, xu hướng này đã được đảo ngược khi có thêm nhiều tàu hộ tống được bổ sung, IISS cho biết. Hạm đội này đủ mạnh để biến Baltic trở thành một "vạc dầu chết chóc", IISS viết.

Kaliningrad là nơi hạm đội biển Baltic của Nga đóng quân. Ảnh: Tass

Với người Mỹ, việc đứng ra che chở các nước Baltic đẩy họ vào tình thế phải chọn lựa như những năm Chiến tranh Lạnh, Dmitri Trenin, giám đốc Trung tâm Carnegie Moscow nói. Câu hỏi khi đó từng được đặt ra là liệu Mỹ có chịu hy sinh Chicago để cứu Tây Berlin, chuyên gia. Giả định lúc bấy giờ là nếu Mỹ can thiệp để giải cứu thành phố của Đức trong trường hợp bị Liên Xô chiếm quyền kiểm soát, tên lửa hạt nhân Liên Xô có thể xóa sổ Chicago.

"Câu hỏi trên cũng được đặt ra đối với các quốc gia Baltic", Trenin nhận xét. "Liệu Mỹ có sẵn sàng mạo hiểm một cuộc xung đột quân sự với Nga vì các nước Baltic hay không, khi biết rõ Nga vẫn là cường quốc hạt nhân. Và khi những sức ép biến thành hành động vũ lực, hạt nhân có thể được đem ra sử dụng", ông nói thêm.

Với người dân Kaliningrad, họ không lo lắng về chiến tranh nhiều như tình hình kinh tế, đang chịu nhiều bất lợi khi giá dầu giảm mạnh, các lệnh trừng phạt bủa vây cùng đồng rúp yếu. Tiền mất giá mạnh đồng nghĩa người Nga phải giảm mua sắm tại Ba Lan, hạn chế đi xem hòa nhạc tại Lithuania. Họ cũng không còn cảm thấy được chào đón như xưa.

"Nếu bạn nghe tin tức từ Latvia và Lithuania, chúng thật nực cười", Albert Prokhorchuk, tổng giám đốc hãng du lịch Baltma Tours cho biết. Năm ngoái, công ty của ông đã bị mất khoảng 1/4 trong tổng số 4.500 khách hàng năm vẫn đến từ Đức. "Tổng thống Lithuania về cơ bản đang khuyên người dân hãy xuống hầm ẩn nấp vì người Nga đang tới".

Dù vậy, người Ba Lan vẫn đi lại qua biên giới để mua xăng dầu giá rẻ, thuốc lá và rượu vodka, dù cảm giác không thoải mái có thể thấy ở cả hai phía.

Trong khi đó, khi được hỏi về cảm giác khi đang sống tại "đường đứt gãy" giữa Đông và Tây, chủ nhà hàng Eugene Makarkhin, 26 tuổi ở Kaliningrad thể hiện sự bất ngờ. "Đó là một câu hỏi kỳ lạ, vì chúng tôi thấy chúng tôi là một cây cầu, không phải là đường đứt gãy", anh nói.

Lãnh đạo thế giới hoang mang và hoài nghi với Donald Trump

Nhiều lãnh đạo thế giới ngày càng tỏ ra lo lắng trước viễn cảnh tỷ phú Donald Trump trở thành tổng thống Mỹ tiếp theo.

Ông Donald Trump trong một cuộc vận động tranh cử. Ảnh: CNN

Tổng thống Mỹ Barack Obama đang cố gắng tìm mọi cách để làm yên lòng các lãnh đạo thế giới trước những mối lo lắng quanh việc tỷ phú Donald Trump, ứng viên đảng Cộng hòa, có thể trở thành tổng tư lệnh tiếp theo của nước này. Tuy nhiên, nỗ lực ấy dường như không phát huy tác dụng khi mà những nỗi bất an vẫn còn đó, thậm chí ngày càng tăng tiến, theo Politico.

Theo nhiều quan chức Mỹ và chính phủ nước ngoài, cái tên Trump bắt đầu trở thành từ khóa nóng trong các cuộc tiếp xúc, trao đổi cấp chính phủ. Tại hầu hết những buổi gặp mặt, bữa tối cá nhân hay điện đàm song phương, các lãnh đạo thế giới đều đề cập đến vấn đề trên và tìm kiếm lời giải thích từ những quan chức hàng đầu nước Mỹ, như Tổng thống Obama, Phó tổng thống Joe Biden, Ngoại trưởng John Kerry, Bộ trưởng Quốc phòng Ash Carter hay Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman. Ngoài ra, nhiều đại sứ Mỹ cũng đang xin chỉ dẫn từ Washington về việc nên nói gì trước các câu hỏi liên quan đến Donald Trump.

"Họ sợ hãi và cố gắng tìm hiểu xem điều gì đang diễn ra. Tất cả đều có chung câu hỏi hiện tượng Trump là gì? Liệu ông ấy có thể giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ? Điều này ảnh hưởng như thế nào đến chính sách đối ngoại cũng như hành động của Mỹ trong tương lai?", một quan chức Mỹ có mối liên hệ với các lãnh đạo nước ngoài, cho hay. "Họ theo dõi sát sao tình hình chính trị Mỹ và ai nấy đều tỏ ra hoài nghi".

Hoang mang và hoài nghi

Các lãnh đạo thế giới thường xuyên thể hiện tâm trạng hoang mang với Tổng thống Mỹ đến nỗi ông Obama phải đưa ra một bài phát biểu để trấn an.

Ông đã giải thích về tiến trình bầu cử của đảng Cộng hòa và khẳng định rằng dù tỷ phú Trump bước đầu gặt hái nhiều thành công nhưng các bang lớn vẫn chưa tiến hành bầu cử sơ bộ, vì thế vị trí dẫn đầu của ông Trump vẫn có khả năng bị lung lay. Sự phức tạp của hội nghị đảng Cộng hòa cũng như tính rắc rối của quá trình bỏ phiếu kín cũng có thể khiến Trump gặp thất bại. Ông đồng thời nhấn mạnh bà Hillary Clinton hoàn toàn có cơ hội đánh bại tỷ phú đến từ Manhattan này.

Dù vậy, nỗ lực trên dường như không đạt được thành công khi mà nhiều lãnh đạo vẫn cho rằng chính quyền Obama đã đánh giá quá thấp khả năng của ông Trump, cây bút Edward - Isaac Dovere và Bryan Bender từPolitico nhận định.

"Đa phần mọi người đều nói ông ấy không có tài năng, trí thông minh hay nguồn lực đủ lớn để tiến xa trong các cuộc bầu cử sơ bộ nhưng họ đã lầm", Peter Mandelson, một thành viên Nội các Anh dưới thời thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, cho biết.

Trước mối lo ngại về viễn cảnh Donald Trump trở thành tổng thống Mỹ, nhiều người thậm chí còn không muốn bình luận bất kỳ điều gì liên quan đến Trump bởi họ tin rằng ông sẽ trở thành tổng thống Mỹ và nếu đưa ra những nhận xét không hay, họ sẽ khiến ông chủ Nhà Trắng tương lai giữ mối tư thù với mình.

"Chúng tôi quan ngại về việc Mỹ có thể phát triển theo hướng biệt lập hơn và điều này thực sự không tốt cho bản thân nước Mỹ, châu Âu và cả thế giới", Olli Rehn, Bộ trưởng Kinh tế Phần Lan, nói.

"Người ta chùn bước trước tổng thống George W. Bush hay thất vọng với Tổng thống Obama bao nhiều thì họ thấy cơn địa chấn do Trump tạo ra nguy hiểm bấy nhiêu, bởi trong mắt họ, ông ấy vừa thông minh nhưng cũng rất khinh thị, vô đạo đức và sẵn sàng phát ngôn bất cứ thứ gì miễn là giành được sự ủng hộ của cử tri. Chính điều đó khiến họ lo sợ", ông Mandelson nói.

Ở một số quốc gia châu Âu, không ít người còn lo lắng đà thăng tiến của Trump sẽ khuyến khích chủ nghĩa dân tộc nở rộ tại nước họ.

"Đối với tôi, những giải pháp của Trump là sai lầm nhưng không phải đầu tiên, bởi đâu đó ở châu Âu, chúng tôi đã thấy các phe phái cực đoan đề cập đến chúng", Sandro Gozi, thành viên Quốc hội Italy kiêm trợ lý các vấn đề châu Âu trong Nội các của Thủ tướng Mateo Renzi, cho hay.

Một số quốc gia lớn ở châu Âu tỏ ra kiên nhẫn hơn trước hiện tượng bùng nổ của Donald Trump nhưng tâm lý bất mãn, phật lòng là không thể tránh khỏi khi họ bị ông này miêu tả là các nước "ăn không ngồi rồi" trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng như đối với những vấn đề khác.

Adam Schiff, thành viên có tiếng nói từ Ủy ban Tình báo Hạ viện Mỹ, cho biết, trong chuyến thăm gần đây tới châu Phi, ông giật mình khi tại các cuộc gặp mặt, nhiều lãnh đạo và bộ trưởng ở đây đã bày tỏ rằng họ bị sốc trước thành công của Trump.

Đến nay, các đại diện chính phủ Arab có vẻ là những người bình tĩnh hơn cả. Họ vẫn cười nhạo Trump và không tin tưởng vào khả năng ông trở thành tổng thống Mỹ.

Các nước châu Á - Thái Bình Dương trong khi đó lo ngại Trump cùng những gì ông đã và đang thể hiện sẽ khiến Mỹ rút khỏi khu vực, từ đó trao nhiều quyền lực hơn vào tay Trung Quốc, nước đang ra sức củng cố sức mạnh quân sự và thực thi hàng loạt động thái gây hấn trong các tranh chấp chủ quyền trên biển.

Trước tuyên bố mà ông Trump đưa ra về mối đe dọa hạt nhân Triều Tiên cũng như các vấn đề châu Á khác tại cuộc phỏng vấn với tờ New York Times, họ cảm thấy buồn vui lẫn lộn, theo Politico.

"Họ muốn biết đó có phải là một thay đổi cơ bản và là một hành động rút lui hay không", một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ, nói. Theo ông này, Nhật Bản và Hàn Quốc đã "phản ứng dữ dội" trước những bình luận sai lầm lặp đi lặp lại của ông Trump. Họ bất bình vì tỷ phú Mỹ cáo buộc họ không đóng góp tài chính cho chiếc ô an ninh của Mỹ tại khu vực.

Giới chức Mỹ đã phải nêu ví dụ về trường hợp của cựu tổng thống Jimmy Carter để xoa dịu những mối lo lắng. Khi còn là ứng viên chạy đua vào Nhà Trắng năm 1976, ông Carter đã cam kết rút hết lính Mỹ khỏi Hàn Quốc nhưng sau đó lại không thực hiện.

"Nó từng gây ra một cuộc khủng hoảng lớn trong liên minh. Những người có tuổi vẫn nhớ điều đó", quan chức ngoại giao trên cho hay.

Hợp tác khi còn cơ hội

Mặt khác, nỗi lo lắng về Trump ở nước ngoài còn khiến các chính phủ nhiều quốc gia tỏ ra sốt ruột và muốn nhanh chóng ký kết những hiệp định mới với Mỹ, giới quan sát đánh giá.

Tại Bộ Năng lượng Mỹ, nơi thường xuyên tương tác, trao đổi với các quốc gia khác trong vấn đề ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy an ninh hạt nhân hay hợp tác triển khai hàng loạt dự án năng lượng dân sự, những bất đồng sâu sắc nay giảm thiểu đáng kể, thay vào đó là thái độ hợp tác ở một mức độ khác thường, theo một quan chức hàng đầu Mỹ.

"Nó thực sự hướng mọi người vào việc hợp tác với chúng tôi", Thứ trưởng Năng lượng Mỹ Elizabeth Sherwood - Randall, nói.

Theo Bộ trưởng Kinh tế Phần Lan Rehn, các cuộc thương lượng về Hiệp định Đối tác Đầu tư và Thương mại xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và Liên minh châu Âu cũng đang diễn ra rất tốt đẹp. "Ít nhất thì châu Âu đang nỗ lực đẩy nhanh tiến trình này", ông cho biết.

"Họ nhận thấy rằng đây là chính quyền mà họ có thể hợp tác và họ không biết chính quyền tiếp theo sẽ như thế nào", một quan chức Mỹ bình luận.

Dù vậy, trên toàn thế giới, nhiều lãnh đạo vẫn đang cố gắng giải mã tính nghiêm túc trong phát ngôn của Trump. Một số tin rằng ông sẽ đi ngược lại những chính sách đã hứa trong quá trình tranh cử. Nhưng số khác lại lo lắng ông sẽ nhất quán thực thi vài cam kết. Các đồng minh Mỹ còn quan ngại về việc một trật tự thế giới mới sẽ hình thành nếu Trump giữ đúng cam kết trong quá trình tranh cử.

"Chúng ta sẽ bước vào một giai đoạn ngày càng phức tạp nếu Trump nhất định thực hiện những gì ông ấy tuyên bố. Nếu ông ấy không làm, điều đó sẽ để lại một dấu hỏi lớn", ông Sandro Gozi bày tỏ.