Thu giữ thiết bị lặn Mỹ, Trung Quốc thử thách Donald Trump

Trung Quốc nhiều khả năng muốn gửi thông điệp để Donald Trump kiềm chế hơn khi vào Nhà Trắng và có thể sẽ tiếp tục thử thách ông trong những tháng đầu nhiệm kỳ.

Thiết bị lặn không người lái. Ảnh minh họa: Wiki

Hải quân Trung Quốc ngày 15/12 thu giữ một thiết bị lặn không người lái được tàu nghiên cứu hải dương Mỹ triển khai ở vùng biển quốc tế thuộc Biển Đông.

"Điều này giống như tín hiệu đáp trả của Trung Quốc đối với cuộc gọi của ông Trump và lãnh đạo Đài Loan", Bonnie Glaser, chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế đánh giá.

Ông Trump đã nhận cuộc gọi từ lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn chúc mừng ông về chiến thắng trong cuộc bầu cử, phá vỡ giao thức tồn tại trong nhiều thập kỷ. Không có tổng thống hay tổng thống đắc cử Mỹ nào nói chuyện với một lãnh đạo Đài Loan kể từ khi Mỹ - Trung bình thường hóa quan hệ năm 1979. Vụ việc khiến Trung Quốc đưa ra phản đối chính thức với Mỹ.

"Thật khó có thể tin rằng đây là hành động bột phát của một chỉ huy. Người Trung Quốc hiện có kiểm soát tốt hơn đối với quân đội, đặc biệt là hải quân. Trung Quốc muốn gửi tín hiệu trước khi ông Trump nhậm chức, để ông nhận được thông điệp và kiềm chế hơn khi vào Nhà Trắng".

Patrick Cronin, một chuyên gia về an ninh châu Á - Thái Bình Dương tại Trung tâm An ninh mới của Mỹ, gọi vụ giữ thiết bị là "hành động ngoại giao cưỡng chế trắng trợn có tính toán" và cũng đánh giá nó nhằm gửi thông điệp tới ông Trump trước lễ nhậm chức, theo Washington Post.

"Tín hiệu Trung Quốc muốn gửi đi rất rõ ràng: Nếu anh thách thức chủ quyền của chúng tôi, chúng tôi sẽ thách thức lại anh. Mỹ cũng cần phải phản ứng rõ ràng như vậy: nếu có ai gây rối với hải quân của chúng tôi, chúng tôi sẽ không chỉ phản ứng bằng ngôn từ", ông nói.

Harry Kazianis, chuyên gia tại trung tâm Lợi ích Quốc gia tại Mỹ, dự đoán rằng Trung Quốc có thể thử thách chính quyền Trump một cách quyết liệt sau khi ông Trump nhậm chức vào tháng một năm sau, như cách họ đã làm với các chính quyền trước.

Kazianis dự đoán Trung Quốc có thể tuyên bố Vùng nhận dạng phòng không ở Biển Đông, giống như việc họ đã làm ở biển Hoa Đông năm 2013. Động thái như vậy có thể làm leo thang căng thẳng với cả Mỹ và các nước láng giềng của Trung Quốc.

"Tổng thống George W. Bush bị Trung Quốc thử thách chỉ 77 ngày sau khi nhậm chức năm 2001, khi một chiến đấu cơ Trung Quốc đâm vào máy bay trinh sát của Mỹ", ông nói.

"Tổng thống Obama bị Trung Quốc thử thách 44 ngày sau khi nhậm chức, khi các tàu Trung Quốc bao vây một tàu hải quân Mỹ. Ông Trump nhiều khả năng đối diện những điều tương tự", ông nói.

Đô đốc hải quân về hưu Mỹ James Stavridis hồi tháng 10 đã dự đoán rằng những đối thủ của Mỹ như Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên sẽ tăng tốc các hành động thách thức chính quyền sắp tới.

"Việc này đòi hỏi Mỹ phải cảnh giác cao độ và tiếp tục nỗ lực để làm rõ rằng chúng ta sẽ không nhượng bộ các cuộc chạm trán dẫn đến nguy hiểm cho người dân hoặc có nguy cơ leo thang ", ông nói.

Trước đó, Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Joseph Dunford đã nói với quốc hội Mỹ rằng các đối thủ của nước này muốn thách thức Washington theo những cách không gây ra xung đột quân sự hoàn toàn.

Kazianis cũng đồng ý với đánh giá này.

"Trung Quốc rõ ràng cố gắng thử thách Mỹ bằng cách khiến Washington rất khó xử lý. Bằng việc giữ thiết bị lặn không người lái, Washington có rất ít lựa chọn khả thi ngoài việc chỉ đơn giản là yêu cầu Bắc Kinh trả nó, hoặc leo thang tình huống theo những hướng đầy căng thẳng", ông nói.

Nguy cơ từ mối bất hòa giữa Donald Trump và CIA

Quan hệ không mấy tốt đẹp giữa Tổng thống đắc cử Mỹ và CIA có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình hoạch định chính sách của nước Mỹ, cũng như làm xói mòn uy tín của cơ quan này trên toàn cầu.

Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump. Ảnh: AFP

Việc ông Donald Trump bác bỏ kết luận điều tra của Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA) về khả năng Nga can thiệp vào cuộc bầu cử vừa qua đã tạo ra mối bất hòa chưa từng có trong lịch sử giữa Tổng thống đắc cử Mỹ với một cơ quan có khả năng cung cấp cho ông những thông tinh tình báo hữu ích trên toàn cầu, theo AFP.

Các cựu quan chức cấp cao của CIA cho rằng bằng cách nhạo báng báo cáo về Nga và đánh giá thấp sự cần thiết của những báo cáo tình báo hàng ngày, ông Trump đã hủy hoại mối quan hệ với giới tình báo. Thực tế này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác hoạch định chính sách của nước Mỹ trong thời gian tới.

Hai cựu giám đốc CIA là Michael Hayden và Leon Panetta đều lên tiếng cảnh báo rằng việc ông Trump không công nhận báo cáo của CIA báo hiệu sự khởi đầu nhiều bất trắc cho mối quan hệ đặc biệt quan trọng này.

"Giới tính báo cần phải được tham gia vào việc xây dựng nền tảng và giới hạn nhằm thiết lập các chính sách hợp lý. Tuy nhiên, những diễn biến trong tuần qua là tiêu cực, cho thấy chúng ta đang đi trệch hướng", ông Hayden nhấn mạnh.

Cựu giám đốc CIA cho rằng bằng việc phủ nhận quan điểm của CIA, ông Trump dường như đang ủng hộ Tổng thống Nga Vladimir Putin, người bị hầu hết giới chức ở Washington coi là đối thủ.

Cựu giám đốc phụ trách hoạt động của CIA, Jack Devine đánh giá rằng CIA là một tổ chức mà ông Trump cần phải dựa vào ngay sau khi bước chân vào Nhà Trắng, đồng thời khằng định hành động của Tổng thống đắc cử Mỹ là một sai lầm nghiêm trọng, có thể khiến nhiều nhân viên của cơ quan tình báo quan trọng này bỏ việc do lòng tự trọng bị tổn thương.

Trong khi đó, cựu quan chức của CIA, Henry Crumpton nhận định việc Nhà Trắng và CIA có kết luận trái ngược nhau đối với những thông tin tình báo không phải không có tiền lệ, điển hình như những thông tin về Iraq dưới thời cựu tổng thống George W. Bush.

Tuy nhiên điểm bất thường ở đây là ông Trump đã thể hiện sự bất đồng với CIA một cách thiếu tôn trọng, thậm chí mang tính chất xúc phạm công khai.

Theo ông Crumpton, điều này đang đặt ông Mike Pompeo, người vừa được ông Trump bổ nhiệm làm giám đốc tương lai của CIA, vào tình thế khó xử khi vừa phải xây dựng mối quan hệ tốt với những nhân viên của cơ quan này, vừa phải làm thể nào để có được sự tôn trọng của Tổng thống đắc cử Mỹ.

Ông Crumpton cũng nhấn mạnh vấn đề không chỉ là sự tôn trọng mà cần phải có niềm tin bởi giám đốc CIA là người trực tiếp báo cáo và sẽ giúp Tổng thống Mỹ và giữ mối liên hệ thường xuyên với cơ quan này.

Hơn thế nữa, việc không được Nhà Trắng đánh giá cao sẽ có thể làm tổn hại tới danh tiếng và uy tín của CIA trên toàn cầu.

"Tổng thống là khách hàng số 1 đối với các tin tức tình báo của CIA. Nếu tổng thống phủ nhận chúng, điều này sẽ đặt ra dấu hỏi lớn về uy tín của cơ quan này trong con mắt giới tình báo quốc tế", ông Crumpton khẳng định.